علم در عرف تدوين عام آنچه در اينجا مورد نظر ما است اصطلاح ديگر علم است كه عالمان تدوين ، آن را به كار مىبرند . زيرا مقصود ما تبيين علوم قرآن به عنوان دانشى مدون است . گفته‌اند : علم ، مجموعهء مسائلى است كه به جهتى معين تحت ضبط گرفته شود . بيشتر قضاياى آن نظرى كلى است و بعضا قضاياى ضرورى يا جزئى را شامل مىگردد . « 1 » بايد افزود كه مسائل علمى گاه قضاياى شخصيه است ، مانند روايت در علم حديث . زيرا روايات قضاياى شخصيه‌يى هستند كه موضوع آنها شخص پيامبر ( ص ) است . « 2 » سعد « 3 » در المقاصد و عبد الحكيم در حاشيه بر مطول « 4 » مىگويند : حاصل آنكه علم مدون گاه بر گروهى از تصورات ، يعنى مفرداتى كه عقل به غرضى خاص بدانها انتظام مىدهد اطلاق مىشود . اين تعاريف را مىتوان در عبارت زير خلاصه كرد : علم در عرف تدوين به مجموعه‌يى از معلومات اطلاق مىشود كه به جهتى معين ترتيب يافته‌اند ، خواه اين جهت وحدت موضوع باشد يا وحدت غايت ، و خواه معلومات مورد نظر مجموعه‌يى از تصورات باشد مانند علم بديع و يا مجموعه‌يى از تصديقات ، و همچنين خواه اين تصديقات - آن‌چنان كه غالبا مشاهده مىشود - تصديقات كلى باشد يا تصديقات جزئى و يا شخصى ، مانند روايات در علم حديث . اينها يكى از سه تعريفى بود كه عالمان تدوين از اصطلاح علم كرده‌اند .

--> ( 1 ) . قضاياى نظرى قضايايى را گويند كه فى نفسه معلوم نباشند و اثبات و ابطال آنها نيازمند به برهان تجربه باشد . قضاياى ضرورى همان قضاياى بديهى هستند . قضاياى جزئى عبارت‌اند از قضايايى كه موضوع آنها كلى است اما بخشى از مصاديق را شامل مىگردند و عموما با كلماتى نظير برخى ، بعضى . . . آغاز مىشوند . ( 2 ) . مسائل علوم حقيقى نمىتوانند قضاياى شخصيه باشند ، زيرا موضوع اين علوم كلى است . البته در علوم اعتبارى از آنجا كه موضوع آنها امورى اعتبارى است مىتوان چنين توسعى به كار برد . ( 3 ) . مسعود بن عمر بن عبد اللّه تفتازانى ، سعد الدين ( 712 - 793 ه . ق ) وى داراى آثار فراوان در منطق و كلام است . از جمله آثار او عبارت‌اند از : التلويح فى كشف حقائق التنقيح ، مقاصد الطالبين فى أصول الدين ( كه در متن بدان اشاره شده است ) و تهذيب المنطق ( الاعلام زركلى ، 7 : 219 ) . ( 4 ) . مراد المطول على التلخيص از سعد الدين تفتازانى است كه شرح بر كتاب تلخيص المفتاح قزوينى است .